Πολιτικό μήνυμα, προσωπικό αδιέξοδο

08/04/2012 - Ειδήσεις - Τελευταία Νέα

Πολιτικό μήνυμα, προσωπικό αδιέξοδοΠολίτες αφήνουν λουλούδια και σημειώματα στο σημείο όπου αυτοκτόνησε ο 77χρονος συνταξιούχος στην πλατεία Συντάγματος.Η αυτοκτονία του 77χρονου συνταξιούχου φαρμακοποιού Δημήτρη Χριστούλα δεν συντάραξε μόνο για το τραγικό προσωπικό στοιχείο που κρύβει. Ο πολιτικός συμβολισμός της πράξης, σαφής μέσα από το ιδιόχειρο σημείωμα, συνιστά γεγονός χωρίς προηγούμενο στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Τόσο η επιλογή της πλατείας Συντάγματος, τόπου ιστορικά φορτισμένου, στην καρδιά της Αθήνας, όσο και η βίαιη – με όπλο – «λύση» αναχώρησης συνθέτουν ένα σκηνικό που δύσκολα θα σβήσει από το συλλογικό ασυνείδητο της πόλης. Η αυτοκτονία της 4ης Απριλίου έρχεται εξάλλου να ενισχύσει το κύμα αυτοκτονιών των δύο τελευταίων ετών, και ενώ η κρίση δεν έχει φθάσει στο τέλος της. Η αυτοχειρία, πράξη περίπλοκη, κάθε φορά ξεχωριστή, παίρνει διαστάσεις φαινομένου, πρωτόγνωρου για την ελληνική κοινωνία που έχαιρε – χάρη στην ίδια τη δομή της – ανέκαθεν χαμηλών ποσοστών στις σχετικές λίστες της προηγμένης Ευρώπης.

«Ο πατέρας μου υπήρξε σε όλη του τη ζωή ένας αριστερός αγωνιστής, ένας ανιδιοτελής οραματιστής» τονίζει η κόρη του αυτόχειρα, δημοσιογράφος κυρία Εμμυ Χριστούλα, στο σημείωμα που απηύθυνε στα ΜΜΕ. «Η συγκεκριμένη πράξη του τέλους είναι μια συνειδητή πολιτική πράξη, απολύτως συνεπής με όσα πίστευε και έπραττε όσο ζούσε. (…) Για κάποιους, για τα “πεισματάρικα παιδιά της χίμαιρας”, σε μια τέτοια κατάσταση η αυτοκτονία μοιάζει αυτονόητη, όχι σαν φυγή αλλά σαν κραυγή αφύπνισης».

Η αυτοκτονία ως κομμάτι της κοινωνικής πραγματικότητας, υπερβαίνει τα όρια της ιδιωτικής σφαίρας, επιβάλλει σεβασμό στα επί μέρους στοιχεία της. Είναι γεγονός ότι ο Δημήτρης Χριστούλας αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα υγείας, δεν είχε υπέρογκα χρέη, συμμετείχε ενεργά στο κίνημα του «Δεν Πληρώνω» και των «Αγανακτισμένων». Το πολιτικό μήνυμα καθιστά δυσδιάκριτα τα όρια του προσωπικού αδιεξόδου. Ο κ. Γεράσιμος Μοσχονάς, αναπληρωτής καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, χαρακτηρίζει την αυτοχειρία του 77χρονου συνταξιούχου «πράξη θαρραλέα και αξιοπρεπή», εξηγώντας ότι «χρειάζεται τόλμη για να αυτοκτονήσεις. Η απόφαση να αρνηθείς το δώρο της ζωής είναι η πιο δύσκολη επιλογή, δεν είναι παραίτηση». «Το μείζον γεγονός στην περίπτωση αυτή είναι ο θάνατος. Ο επιλεγμένος θάνατος. Ο αυτόχειρας βεβαίως και διάλεξε να στείλει μήνυμα, δεν ξέρω όμως αν έχει νόημα ο σχολιασμός του. Οφείλουμε σεβασμό. Εκτιμώ πάντως ότι τέτοιες ή αντίστοιχες απελπισμένες πράξεις θα δούμε με μεγαλύτερη ένταση στο μέλλον. Πολλά νοικοκυριά έχουν φύγει από το δίχτυ ασφαλείας, βρίσκονται σε διαδικασία χρεοκοπίας, και μερικά δεν το γνωρίζουν καν. Και δυστυχώς, το Κράτος Πρόνοιας – αφενός μεν απρόσωπο, αφετέρου δε κακά οργανωμένο και μη ευέλικτο – αδυνατεί να ανταποκριθεί». Αναζητώντας το υπόβαθρο της αυτοχειρίας υπό συνθήκες κρίσης, ο κ. Μοσχονάς παραπέμπει στον γάλλο κοινωνιολόγο Emile Durkheim και τη θεωρία του περί «ανομικής αυτοκτονίας», η οποία ερμηνεύει το απονενοημένο διάβημα ως αποτέλεσμα μεγάλων οικονομικών και κοινωνικών ανατροπών, της ρήξης της καθιερωμένης σχέσης του ατόμου με την κοινότητα, την κοινωνία και τους θεσμούς. Συχνά αυτός ο τύπος αυτοκτονίας συνδέεται με οικονομική καταστροφή, με ρήξη που μπορεί να επιφέρουν αλλαγές όπως η ανεργία ή η χρεοκοπία. «Ισως μια ισχυρή διάσταση “ανομικής αυτοκτονίας” και μια δευτερεύουσα, η “αλτρουιστική αυτοκτονία” (αυτοκτονία ως πράξη “εκπροσώπησης” της κοινωνίας) να εξηγούν τη μοιραία κίνηση του συνταξιούχου φαρμακοποιού. Οι κοινωνιολογικές αναλύσεις είναι όμως χρήσιμες όταν έχουν στατιστική θεμελίωση, ενώ εδώ έχουμε μια πράξη ατομική». Σύμφωνα με τον καθηγητή, «μια σειρά από πολύ μικρές ρήξεις κάνουν πια τον κοινωνικό ιστό να μοιάζει με σπασμένο γυαλί. Αυτή είναι και η τραγωδία της κρίσης. Το γεγονός μάλιστα ότι η αυτοκτονία ήταν δημόσια, εκφεύγει δηλαδή από το δυτικό πολιτισμικό πλαίσιο, ενώ ταυτόχρονα επιτελείται εντός αυτού, μου προκαλεί ακόμη μεγαλύτερο σεβασμό. Ηταν μια δύσκολη πράξη, η πιο δύσκολη πράξη της ζωής».

Ομάδα κινδύνου, άνδρες άνω των 50

Τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. αποτυπώνουν αύξηση των αυτοκτονιών σε ποσοστό 45% το 2011 σε σχέση με το 2010, στην Ελλάδα της κρίσης. Τόσο οι αυτοχειρίες όσο και οι απόπειρες φθάνουν τις 1.730 από τις αρχές του 2009 ως τον Δεκέμβριο του 2011. Κατά γενική ομολογία όμως τα στοιχεία αυτά απαιτούν ποιοτική ανάλυση: στοιχείο που θέτει φραγμό στην όποια αυθαίρετη ερμηνεία, σήμερα, στη δίνη του κυκλώνα. «Σε πέντε χρόνια θα είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε αυτό που συμβαίνει σήμερα» επισημαίνει ο κ. Αντώνης Πολίτης, επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επιστημονικός συνεργάτης της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής ΕΚΠΑ στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο. «Υπάρχει ένταση του φαινομένου, και δεν σας κρύβω ότι περιμένουμε ακόμη μεγαλύτερη, σαφώς πρωτόγνωρη για τα εγχώρια δεδομένα. Η Ελλάδα διατηρεί διαχρονικά χαμηλό επίπεδο στις αυτοχειρίες σε σύγκριση με άλλες, ιδίως βόρειες, χώρες όπως η Λιθουανία. Παίζουν ρόλο και οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί, και η θρησκεία που λειτουργεί ως μηχανισμός ασφαλείας, ψυχολογικό καταφύγιο».Ο κ. Πολίτης προσθέτει ότι «οι άνδρες άνω των 50 ετών θεωρούνται ανέκαθεν ομάδα υψηλού κινδύνου. Τους είναι δύσκολο, σε σχέση με τις γυναίκες, να “μεταβολίσουν” ματαιώσεις. Ειδικά για όσους βρίσκονται στην τρίτη ηλικία η κατάσταση επιδεινώνεται: υφίστανται προβλήματα σωματικής και ψυχικής υγείας, κάποιες φορές έχουν να διαχειριστούν και απώλειες, θανάτους (π.χ. της συντρόφου τους). Οι άνδρες είναι επίσης αυτοί που επιλέγουν τους πιο βίαιους τρόπους αποχώρησης, με όπλο ή απαγχονισμό. Οι γυναίκες ακολουθούν πιο ήπιες μεθόδους, όπως τα φάρμακα. Σημασία έχει να εντοπίζουμε αυτούς που κινδυνεύουν, για να προλαμβάνουμε τις εξελίξεις. Ενας άνδρας μοναχικός, που έχει χάσει τη δουλειά του, και πάσχει από κάποιο σωματικό νόσημα, θεωρείται “επίφοβος”. Η κοινωνική δικτύωση (σύλλογοι, όμιλοι, οργανώσεις) μπορεί – και πρέπει – να παίξει ρόλο, η ευαισθητοποίηση, η εγρήγορση μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί ακόμη και να σώσει κάποιον». Η «φυγή»
Το βάρος εκείνων που μένουν
Η αυτοκτονία αφήνει πίσω της πρόσωπα που καλούνται να σηκώσουν το βάρος της βίαιης απώλειας. Μία από αυτές που προσμετρούνται στη λίστα του 2011 ήταν αυτή του επιχειρηματία – ιδιοκτήτη στο παρελθόν του εστιατορίου «7 θάλασσες» – Κωνσταντίνου Μαργιόλη. Η βουτιά του 45χρονου στο κενό, από το μπαλκόνι του διαμερίσματός του στον 5ο όροφο, είχε «παγώσει» τον περασμένο Ιούνιο την κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Συγγενής του μιλά στο «Βήμα», αποδεικνύοντας – μέσα από τη διαφορετικότητα των περιπτώσεων – ότι κάθε αυτοκτονία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. «Φύσει εσωστρεφής, έκρυψε καλά την τάση “φυγής”. Ο χωρισμός από τη γυναίκα του, τρεις μήνες νωρίτερα, ερμήνευε – για πολλούς – τα όποια ανησυχητικά σημάδια διακρίνονταν. Ετρεχε από τα ξημερώματα ως τα μαύρα μεσάνυχτα για τα μαγαζιά του. Είχε κοινωνική ζωή, περιβάλλον, γνωστούς, φίλους. Δεν ζήτησε, απ’ όσο ξέρω, βοήθεια. Διακρινόταν από μια ιδιότυπη περηφάνια, δεν ήθελε να μεταφέρει σε κανέναν τα προβλήματά του. Οταν εξαρθρώθηκε το κύκλωμα των τοκογλύφων της Θεσσαλονίκης, μάθαμε ότι δεχόταν αφόρητες πιέσεις. Κανείς δεν είχε καταλάβει το αδιέξοδο, ούτε και τον τρόπο που έφθασε ως εκεί… Ηταν πάντα καλοντυμένος, πρόσεχε τη διατροφή του, την υγεία του. Τον Νοέμβριο, λίγους μήνες προτού “φύγει”, είχε κάνει επέμβαση στο πόδι, στο ισχίο του. Είχε νοικιάσει νέο σπίτι, κατέστρωνε σχέδια για το καλοκαίρι, για τις διακοπές με τα παιδιά του. Είναι ασύλληπτο αυτό που έχει συμβεί, με το ζόρι κρατιέμαι. Τον επισκέπτομαι κάθε ημέρα στο νέο του σπίτι, το κοιμητήριο».


ΠΗΓΗ ΑΡΘΡΟΥ: ΤΟΒΗΜΑ

ειδήσεις για GR News | Greek News | Ειδήσεις | Επικαιρότητα | Τελευταία Νέα |